Volwassen omgaan met een loopbaanvraag: blijven of vertrekken?

Op een bepaald moment komt het bij vrijwel iedereen: het gevoel dat het misschien tijd wordt om iets anders te doen. Soms duidelijk, vaak vaag. Een onbestemde onrust over een functie waar je jaren prima zat. Een gesprek met een ex-collega dat je hoofd op andere mogelijkheden zet. Een nieuwe leidinggevende die het werk minder leuk maakt. Een interne reorganisatie die alles in beweging brengt.

De vraag "moet ik blijven of vertrekken?" lijkt op het oog binair. Maar wie er eerlijk naar kijkt, ontdekt dat hij vrijwel nooit echt binair is. Onder de vraag zitten meerdere lagen, over wat je werkelijk wilt, over wat je wegloopt, over wat je naar voren rent, over de rol die ongemak nu speelt in je oordeel. Wie te snel kiest, kiest meestal niet zijn keuze maar zijn vluchtroute.

In coaching werk ik vaak met mensen op exact dit kruispunt. Vrijwel zonder uitzondering komt de eerste vraag niet te snel beantwoord, en is het werk om de echte vraag eronder te zien.

Waarom deze vraag zo moeilijk is

Het ongemak duwt sneller dan de richting trekt

In de meeste loopbaanvragen is ongemak de katalysator. Iets is niet meer wat het was. Een collega is veranderd, een doel is gehaald, een rol voelt te klein of te groot. Dat ongemak wil een uitweg, en het idee 'ik vertrek' is zo'n uitweg.

Het probleem is dat ongemak een slechte raadgever is voor langetermijnkeuzes. Wie alleen wil ontkomen, kiest vaak iets nieuws dat in een ander kostuum dezelfde problemen brengt. De moeilijke leidinggevende is bij de volgende werkgever soms vervangen door een nieuwe moeilijke leidinggevende. De saaiheid die thuis was, blijkt minder over de functie te gaan en meer over hoe jij je tot werk verhoudt.

Twee verschillende routes lijken op elkaar

Een tweede moeilijkheid: van buitenaf zien blijven en vertrekken er soms identiek uit. Beide kunnen volwassen zijn, en beide kunnen vluchten zijn. Vertrekken kan vluchten zijn voor problemen die je had moeten aanpakken, maar het kan ook gezond zijn omdat de situatie inderdaad over is. Blijven kan vasthouden uit angst zijn, maar het kan ook trouw zijn aan iets wat van waarde is. De richting van de keuze zegt minder dan de motivatie eronder.

De omgeving heeft meningen

Mensen om je heen hebben vaak meningen over jouw vraag. Familie die wil dat je zekerheid houdt. Vrienden die ervan houden dat jij verandert. Collega's die graag willen dat je blijft. Een coach die intern voorkeur heeft voor jouw groei buiten de organisatie.

Al die meningen zijn gekleurd. Niet kwaadaardig, wel niet neutraal. En de kunst is om naar ze te luisteren zonder ze de keuze voor jou te laten maken.

Wat een eerlijke loopbaanvraag oplevert

Onderscheid maken tussen functie, organisatie en jezelf

Het eerste werk is uit elkaar halen wat in je vraag eigenlijk meespeelt. Drie lagen die op elkaar passen maar niet hetzelfde zijn:

• De functie, wat doe je dagelijks? Past het werk zelf nog?
• De organisatie, past de cultuur, de richting, de mensen?
• Jezelf, past wat dit werk van jou vraagt nog bij wie jij wordt?

Veel mensen zeggen "ik wil weg" maar bedoelen eigenlijk "deze functie binnen deze organisatie past niet meer." Dat zou kunnen betekenen: andere functie binnen dezelfde organisatie. Of "deze organisatie staat me niet meer aan, maar het werk wel." Dat betekent: vergelijkbare functie elders. Of het diepste: "wat dit werk van mij vraagt, past niet meer bij wie ik aan het worden ben." Dat vraagt om een wezenlijk andere route.

Zonder die laag te onderscheiden, kies je vaak het verkeerde. Iemand die met een functie-misfit een nieuwe organisatie zoekt, lost zelden zijn probleem op.

Onderzoeken wat je 'wegloopt'

Vraag jezelf eerlijk: wat probeer ik kwijt te raken? En zou ik daar bij een andere werkgever mee verder kunnen? Sommige problemen zitten in de situatie. Andere zitten in jou, en reizen mee.

Het is een ongemakkelijke vraag, maar belangrijk. Want als je vooral wilt weg van iets wat je niet eerlijk hebt aangepakt, neem je dat patroon mee. En je nieuwe werkgever ziet binnen een jaar dezelfde dynamiek terug als je vorige.

Onderzoeken waar je naartoe loopt

Naast wat je wegloopt, zit er hopelijk ook iets waar je naartoe loopt. Een nieuwe richting, een ander vak, andere mensen, andere bijdrage. Hoe concreet is dat? Heb je het verder doordacht dan een vermoeden?

Veel mensen 'gaan iets nieuws zoeken' zonder dat ze weten waar dat 'nieuws' uit bestaat. Dat is geen probleem als ze gemakkelijk te bewegen zijn, maar voor de meeste mensen is het verstandig om een redelijk concreet beeld te hebben voordat ze springen.

Drie indicatoren dat blijven misschien (nog) klopt

Je hebt nog leerruimte

Een werkende plek heeft veel waarde als je er nog steeds groeit. Niet alleen in functie, maar in vakmanschap, in netwerken, in zelfkennis. Iemand die nog leert, is meestal ook nog op zijn plaats, al voelt hij vlagen ongemak.

De vraag is niet "is alles perfect?" maar "leer ik nog dingen die ik elders niet zou leren?" Als het antwoord ja is, is wegen vaak voorbarig.

Je hebt invloed, of zou die kunnen krijgen

Soms denken mensen dat ze geen invloed hebben op de problemen die hun ongemak veroorzaken. Bij doorvragen blijkt vaak dat ze die invloed wel hebben, alleen hebben ze hem niet gebruikt. Een gesprek dat ze nooit hebben gevoerd. Een grens die ze nooit hebben getrokken. Een ambitie die ze nooit hebben uitgesproken.

In zulke gevallen is vertrekken een dure manier om iets niet te hoeven aanpakken. Eerst de invloed proberen, dan pas wegen of het werkt.

Je vlucht voor iets dat ook elders speelt

Als je eerlijk kijkt en ontdekt dat je belangrijkste reden om te vertrekken een patroon is dat je in je vorige twee functies ook hebt ervaren, dan is het patroon van jou, niet van de werkgever. In dat geval is binnen blijven en aan het patroon werken vaak waardevoller dan vertrekken en het patroon meenemen.

Drie indicatoren dat vertrekken misschien klopt

De richting van de organisatie past niet meer

Soms verandert een organisatie zo fundamenteel dat de plek waar je ooit voor koos, niet meer bestaat. Een nieuwe directie met een totaal andere koers. Een fusie die alles op zijn kop zet. Een verandering in waarden die je niet kunt onderschrijven.

In zulke gevallen is blijven niet trouw aan een geschiedenis, het is vasthouden aan iets dat al verdwenen is. Vertrekken is dan eerlijker dan een illusie van continuïteit ophouden.

Je hebt structureel geen ruimte om je werk goed te doen

Soms ligt het niet aan de richting maar aan de uitvoering. Onvoldoende middelen. Verkeerde mensen om je heen. Een leidinggevende die niet voor zijn taak berekend is. Een cultuur die jouw kwaliteit ondermijnt.

Als die situatie structureel niet veranderbaar is, en je hebt het werk gedaan om daar zeker van te zijn, dan is vertrekken niet vluchten. Het is jezelf in een situatie zetten waarin je je werk wel kunt doen.

Je voelt iets dat dieper is dan ongemak

Soms is het geen ongemak, maar iets dat je beter kent als 'het klopt niet meer'. Een diep weten dat deze plek geen ruimte meer is voor wat in jou groeit. Niet boos, niet teleurgesteld, wel klaar.

Dat type signaal is moeilijk te onderscheiden van vluchtreacties. Maar het voelt anders. Rustiger. Minder op de ander gericht. Meer op jezelf. Wie dat signaal serieus durft te nemen, kiest meestal goed.

Wat de coachingpraktijk vaak laat zien

In honderden van zulke gesprekken heb ik geleerd: de mensen die kalm besluiten om te vertrekken, hebben dat vaak al lang innerlijk gedaan. Het besluit is geen ineens, het is het uitspreken van wat al maanden of jaren wist. En de mensen die kalm besluiten om te blijven, hebben vaak een ronde gedaan langs alle vluchtroutes en concluderen dat het werk eigenlijk hier ligt.

Beide besluiten zijn volwassen als ze met zorg zijn genomen. En beide besluiten zijn schadelijk als ze uit ongemak zijn genomen, vluchten of vermijden, allebei zijn ze niet wat ze beweren te zijn.

Drie vragen die je niet snel hoeft te beantwoorden

• Wat zou ik nog willen leren of bijdragen op deze plek, voordat ik er aan toe ben om te vertrekken?
• Welk patroon van mijzelf zou meegaan naar een volgende werkgever, en wil ik dat eerst aanpakken?
• Als ik mij twee jaar vooruit zou voorstellen, welke keuze zou ik dan dankbaarder zijn dat ik gemaakt had, en op welke gronden?

Deze drie vragen zijn er niet om je een snel antwoord te geven. Ze zijn er om de juiste ruimte te creëren waarin het antwoord langzaam helder kan worden. En in een loopbaanvraag is dat bijna altijd waardevoller dan een snelle conclusie.

---

Zit je in een loopbaanvraag waar je niet uitkomt? Plan een kennismakingsgesprek, coaching helpt je om de echte vraag onder de oppervlakte zichtbaar te maken voordat je beslist.