Eigenaarschap op het werk: stoppen met wijzen, beginnen met bewegen

Er is een patroon dat ik in bijna elk coachingtraject tegenkom. Het begint met een klacht, over de organisatie, het team, de leidinggevende. En die klacht is vaak terecht. Er zijn inderdaad dingen die niet goed gaan. Er zijn inderdaad mensen die hun verantwoordelijkheid niet nemen.

Maar dan stel ik de vraag die alles verandert: "En wat is jouw aandeel?"

Stilte. Soms weerstand. Soms opluchting.

Eigenaarschap op het werk begint op dat moment. Niet eerder.

Het patroon dat iedereen herkent

"Het ligt niet aan mij", en toch loop je vast

Je herkent het wel. Een collega die al maanden klaagt over de samenwerking, maar nooit het gesprek aangaat. Een medewerker die zegt dat de organisatie onduidelijk is, maar zelf geen vragen stelt. Een leidinggevende die vindt dat het team niet functioneert, maar niet benoemt wat er speelt.

Het patroon is altijd hetzelfde: de oorzaak ligt buiten. En daarmee ligt de oplossing ook buiten. Buiten mij. Buiten mijn controle. Buiten mijn bereik.

Het is een comfortabele positie. Als het niet aan jou ligt, hoef je niets te veranderen. Maar het is ook een machteloze positie. Want als de oplossing bij de ander ligt, ben je afhankelijk van iemand die misschien niet beweegt.

Wat eigenaarschap echt betekent

Het is geen motivatiepraatje

Laten we eerlijk zijn: het woord "eigenaarschap" is besmet geraakt. Het wordt te pas en te onpas gebruikt in organisaties. In managementpresentaties. Op posters in vergaderzalen. "Neem eigenaarschap!", alsof het een knop is die je aan kunt zetten.

Eigenaarschap is geen enthousiasme. Het is geen commitment. Het is niet hetzelfde als harder werken of meer uren draaien.

Eigenaarschap is de bereidheid om te kijken naar wat jij kunt doen aan een situatie die niet naar wens is. Niet om alles op je schouders te laden, maar om jezelf af te vragen: wat is mijn aandeel, en wat kan ik daaraan veranderen?

Het begint bij een ongemakkelijke vraag: wat is mijn aandeel?

Die vraag is lastig. Niet omdat het antwoord ingewikkeld is, maar omdat het antwoord ongemakkelijk kan zijn.

Mijn aandeel is dat ik het gesprek niet heb gevoerd. Mijn aandeel is dat ik niet duidelijk heb aangegeven wat ik nodig heb. Mijn aandeel is dat ik al drie maanden meega in iets waar ik het niet mee eens ben, zonder mijn mond open te doen.

Dat erkennen is niet makkelijk. Maar het is bevrijdend. Want op het moment dat je jouw aandeel ziet, heb je een hefboom. Je bent niet meer afhankelijk van de ander. Je hebt iets om mee te werken.

Drie situaties waarin eigenaarschap het verschil maakt

In een conflict met een collega

Een conflict met een collega voelt al snel als: die ander is het probleem. En misschien is de ander ook lastig. Maar eigenaarschap vraagt dat je kijkt naar het hele plaatje.

Heb jij je grens duidelijk aangegeven? Heb je het gesprek gevoerd, of alleen erover gepraat met anderen? Heb je de ander de kans gegeven om zijn kant te laten zien?

Eigenaarschap in een conflict betekent niet dat je de schuld op je neemt. Het betekent dat je stopt met wachten tot de ander verandert, en begint met wat jij kunt doen.

Bij een project dat vastloopt

Een project dat vastloopt heeft zelden maar één oorzaak. Ja, de tijdlijn was te krap. Ja, het budget was te laag. Maar heb jij dat op tijd benoemd? Heb je aan de bel getrokken toen je zag dat het niet ging lukken? Of heb je doorgeploeterd in de hoop dat het vanzelf goed zou komen?

Eigenaarschap bij een vastgelopen project is: durven zeggen dat het niet gaat lukken. Eerder. Duidelijker. Zonder te wachten tot iemand anders het zegt.

Wanneer feedback je raakt

Feedback ontvangen is een van de lastigste momenten voor eigenaarschap. Je eerste reactie is meestal verdediging. "Dat klopt niet." "Dat is niet eerlijk." "Die context had je moeten meenemen."

Eigenaarschap is: even wachten voor je reageert. De feedback laten landen. Jezelf afvragen: zit hier iets in? Niet alles hoeft te kloppen. Maar als er ook maar een kern van waarheid in zit, is dat het deel waar je iets mee kunt.

Van reactief naar bewust, een dagelijkse keuze

Eigenaarschap is geen eenmalige beslissing. Het is een dagelijkse keuze. Elke keer dat je spanning voelt, sta je voor dezelfde vraag: ga ik wijzen of ga ik kijken?

Wijzen is makkelijker. Wijzen kost geen moed. Maar wijzen verandert niets.

Kijken, naar jezelf, naar je patronen, naar je aandeel, dat verandert alles. Niet van de ene op de andere dag. Maar stap voor stap. Door elke keer opnieuw die keuze te maken.

Het mooie is: het wordt makkelijker. Niet omdat het minder spannend wordt, maar omdat je merkt dat het werkt. Dat situaties veranderen als jij verandert. Dat je invloed groter is dan je dacht, als je bereid bent die te gebruiken.

Eigenaarschap in een team: hoe je het stimuleert zonder te pushen

Als leidinggevende kun je eigenaarschap niet afdwingen. Je kunt het niet opleggen. Het enige wat je kunt doen is het voorleven, en de omstandigheden creëren waarin het kan groeien.

Dat begint bij jezelf. Als jij als leidinggevende niet bereid bent om naar je eigen aandeel te kijken, kun je dat niet van je team verwachten. Als jij spanning vermijdt, leert je team spanning te vermijden. Als jij altijd de oorzaak buiten het team zoekt, doet je team dat ook.

Eigenaarschap stimuleren is niet: "Neem meer eigenaarschap!" roepen. Het is vragen stellen. "Wat heb jij nodig om dit anders te doen?" "Wat kun jij veranderen aan deze situatie?" "Wat is jouw voorstel?"

Die vragen zijn uitnodigingen. Ze leggen de verantwoordelijkheid niet op, maar terug. En dat is precies wat eigenaarschap is.

Veelgemaakte valkuilen

Op weg naar professionele volwassenheid zijn er een aantal valkuilen waar bijna iedereen op enig moment doorheen gaat.

Volwassenheid verwarren met afstandelijkheid. Sommige mensen interpreteren 'professioneel' als 'emotioneel afstand houden'. Niet meer geraakt worden, niet meer betrokken zijn. Dat is een misverstand. Professionele volwassenheid betekent juist dat je betrokkenheid kunt houden zonder erin te verdrinken, niet dat je het wegneemt.

Eigen verantwoordelijkheid verwarren met alles op je schouders nemen. Een tweede valkuil: wie leert verantwoordelijkheid te nemen, neemt soms verantwoordelijkheid voor wat niet van hem is. Voor de fouten van collega's, voor de stemming van zijn manager, voor problemen in andere afdelingen. Volwassenheid betekent ook helder krijgen wat wél en wat niet aan jou is.

Eerlijkheid gebruiken als excuus om hard te zijn. "Ik ben gewoon recht door zee." Soms is het dat. Vaak is het ook een legitimatie voor onhandig of zelfs kwetsend gedrag. Echte eerlijkheid weet wat er nodig is, en in welke vorm het moet worden gezegd om bij de ander aan te komen, niet om hem te raken.

Wanneer coaching het verschil maakt

Professionele volwassenheid groeit door bewuste oefening, en op een paar momenten in je carrière kan een externe spiegel die groei versnellen.

Wanneer je merkt dat je vastzit zonder duidelijke reden. Je functioneert prima, er is geen crisis, maar er is iets dat niet meer beweegt. Op zulke momenten is coaching niet nodig om iets op te lossen, wel om helderder te krijgen wat er onder zit.

Bij een kantelmoment. Een nieuwe rol, een loopbaankeuze, een persoonlijke gebeurtenis die ook je werk raakt. Dat zijn momenten waarop bestaande patronen niet meer werken en je nieuwe ruimte zoekt. Coaching helpt om die overgang bewuster te maken.

Wanneer feedback je raakt en je niet weet wat je ermee moet. Niet de feedback die je kunt wegleggen, maar die blijft hangen. Daar zit vaak iets in dat verdient om verder te worden onderzocht, niet als zelfflagellatie, wel als kans om iets onder ogen te zien dat je tot dat moment vermeed.

In trajecten bij Regiemakers werken we niet vanuit modellen of stappenplannen. We werken met wat zich aandient, en daarin zit de winst.

---

Wil je werken aan meer eigenaarschap, voor jezelf of in je team? Plan een kennismakingsgesprek.